Na XXXIII niedzielę zwykłą roku A z cyklu Wyzwania.
więcej »Znajdziesz go tutaj!
Z "Księgi mądrości" o Liście św. Jakuba:
AUTOR
Autorem jest Jakub, jak sam się przedstawia w pierwszy zdaniu. Nie ma pewności, który Jakub jest rzeczywistym autorem. Nowy Testament wspomina o kilku osobach o imieniu Jakub. Są to Jakub Młodszy, syn Alfeusza, Jakub syn Zebedeusza, zwany Większym – obaj należeli do grona Dwunastu. Wymieniany jest również Jakub Sprawiedliwy, jeden „z braci Pańskich”, czasami utożsamiany z Jakubem Młodszym. Uważa się, że właśnie on jest autorem listu.
Jakub, jeden z 12 apostołów, był krewnym Jezusa, być może przyrodnim bratem. Był on prominentną postacią wśród chrześcijan w Jerozolimie, pierwszym biskupem tamże. Przewodził soborowi w Jerozolimie w roku 49 n.e., który zezwolił na przyjmowanie pogan w szeregi chrześcijan bez konieczności obrzezania i przyjęcia Prawa Mojżeszowego. Katechumeni nie musieli stać się wpierw Żydami, aby móc zostać naśladowcami Chrystusa. Kompromis ten prawdopodobnie zapobiegł schizmie. Jakub zginął śmiercią męczeńską w roku 62 n.e. Został zrzucony ze szczytu świątyni Jerozolimskiej. Upadek przeżył, ukamienowania już nie. Ciężko rannego Jakuba tłum nie oszczędził. Dobił go, rzucając weń kamieniami w religijnym uniesieniu.
DATA I MIEJSCE POWSTANIA
Nieznana jest data powstania listu. Musiało to być najpóźniej w roku 62 n.e., prawdopodobnie dużo wcześniej. Św. Jakub zmarł śmiercią męczeńską właśnie w 62 roku n.e. Nie wiadomo, gdzie dokładnie był napisany ani do kogo był adresowany. Prawdopodobnie do chrześcijan pochodzenia żydowskiego. Do gminy w Jerozolimie? Czy też do całej Hebrajskiej diaspory? Taką konkluzję sugeruje pierwsze zdanie, w którym autor „śle pozdrowienie dwunastu pokoleniom w rozproszeniu”.
W SKRÓCIE
Szukasz praktycznego poradnika, jak prowadzić życie prawdziwego chrześcijanina? Znajdziesz go tutaj!
SZCZEGÓŁY
Jest to pierwszy z siedmiu tzw. listów powszechnych Nowego Testamentu, których autorem nie jest św. Paweł. Napisany oryginalnie w języku greckim tak jak i pozostałe księgi Nowego Testamentu. Nie jest adresowany ani do konkretnego kościoła, ani do nikogo osobiście z imienia. Jest inny od poprzednich listów autora św. Pawła.
Nie jest osobisty, nie ma ciepłego rozbudowanego powitania na początku, nie ma zakończenia, jakby ktoś wyrwał ostatnią kartkę. Dla mnie raptowne zakończenie jest symboliczne. Temat świętości chrześcijańskiego życia jest nieskończony. Piękny list. I chociaż na początku brakowało mi klimatu poprzednich listów św. Pawła, szybko zrozumiałem wielkość i wyjątkowość tego listu.
Język oryginału był podobno wytworny, ale treść bardziej przyziemna. W liście św. Jakuba nie występują kwestie teologii i dogmatów. Nie ma dyskusji o drugim przyjściu Chrystusa, końcu świata i życiu wiecznym. Jest za to nieprzebrane bogactwo pouczeń moralnych, czyli to, co lubię najbardziej.
W 1,2–3 czytamy, że powinniśmy się cieszyć, kiedy spadają na nas różne doświadczenia. Mowa tu o cierpieniu za wiarę lub cierpieniu, które wystawia naszą wiarę na próbę, aby była ona jeszcze silniejsza. Jest to cierpienie, które ma sens i prowadzi do większego dobra. Nie ma tu mowy o cierpieniu dla cierpienia samego w sobie. Tak jakby Pan Bóg się radował, kiedy spotyka nas choroba, głód czy inna tragedia. Tak nie jest.
Warto tu rozróżnić wystawianie na próbę od kuszenia. Pan Bóg nie wodzi nas na pokuszenie. Diabeł już tak. Celem kuszenia jest upadek osoby poddanej pokusie. Odwrotnie jest w przypadku wystawiania na próbę. To domena Boga. On nie chce naszego upadku. Jego intencją jest, abyśmy nie polegli w obliczu trudności. Trudności mają nas wzmocnić.
Św. Jakub mocno podkreśla grzechy języka. Ten fragment listu tematyką i stylem przypomina Księgę Przysłów. Przekazuje prawdy uniwersalne, wspólne dla wszystkich kultur. „Kto ma wiele do powiedzenia, milczy. Kto mówi wiele, nie ma nic do powiedzenia” – Laozi. Jeśli ktoś nie powściąga swojego języka, jego religijność jest pozbawiona podstaw (1,26). Jeśli ktoś nie grzeszy mową, jest mężem doskonałym (3,2).
Autor ze smutkiem przyznaje, że języka nikt nie jest w stanie opanować. Tym samym językiem wielbimy Boga i przeklinamy ludzi. Podobnie do ksiąg dydaktycznych Starego Testamentu znajdujemy tu zachętę do milczenia, o ile to możliwe. Ale człowiek mądry nie może tylko milczeć, zwłaszcza w obliczu niesprawiedliwości. Człowiek roztropny wie, kiedy powinien zabrać głos. I robi to z umiarem i dosadnie.
Biada bogaczom? Dlaczego? Czy naprawdę? Nigdy nie rozumiałem tego. Czy sam fakt posiadania majątku jest grzechem? Absolutnie nie! Pieniądze są potrzebne, mogą służyć dobrym celom, pomagać ludziom. Pieniądze mogą być złem, owocem grzechu, jeżeli są uzyskane nieuczciwie. Domyślam się, że w czasach starożytnych nie dało się uczciwie osiągnąć wysokiej pozycji społecznej. Olbrzymia większość ludzi majętnych to były osoby powiązane z władzą, a więc skorumpowane. Ludzie, którzy dziedziczyli majątki, obszarnicy wykorzystujący pracę niewolniczą. Apostoł wytyka im grzechy wyzysku, opóźnianej zapłaty za pracę.
Tak, pieniądz mógł być grzechem w tamtych czasach i nierzadko bywał. Dziś nie musi tak być. Wydaje się, że w dzisiejszej cywilizacji zachodniej łatwiej o świętość pośród bogatszych osób, niż wśród najbiedniejszych warstw.
Jakub dalej rozwija temat wartości materialnych, apelując, abyśmy nie mieli względu na osoby. Aby bogatych, elegancko ubranych traktować tak samo, jak wszystkich innych. To, że ktoś odniósł w życiu większy sukces w kategoriach materialnych, nie oznacza, że automatycznie jest godny większego szacunku. Traktowanie osób majętnych i niezamożnych w różny sposób nie służy niczemu dobremu i prowadzi do podziałów. Antagonizm wyklucza prawdziwą miłość chrześcijańską.
O zawodności planów ludzkich też jest. I też mądrze. O nas pisze. O nas ufnych tylko w sobie i pewnych swoich planów. A nie wiemy nawet, co jutro będzie (4,14). Genialnie to wyraził mój przyjaciel: „Chcesz rozśmieszyć Pana Boga – powiedz mu o swoich planach”.
Nie mogło zabraknąć miejsca na praktyczne pouczenie o tym, jak mamy się modlić – „Modlicie się, a nie otrzymujecie, bo się źle modlicie, starając się jedynie o zaspokojenie swych żądz”. No właśnie. Modlitwa powinna być przede wszystkim podziękowaniem za wszystko, co otrzymaliśmy, i za to wszystko dobre, co nas w życiu jeszcze spotka. Nie musimy mówić Bogu, czego nam brakuje w życiu. On wie, dlatego często nie otrzymujemy tego wszystkie go, o co prosimy w modlitwie. Dla naszego dobra nie spełniają się nasze życzenia.
Co wyróżnia ten list i stawia w kontraście do listów Pawła, to nacisk na dobre uczynki, jako źródło naszego zbawienia. Św. Paweł nauczał o zbawieniu przez wiarę i łaskę Boga (Rz 3,28). Wydaje się, że konflikt jest pozorny. Obaj apostołowie uzupełniają się znakomicie. Jakub wyjaśnia, że dobre uczynki są zawsze wynikiem wiary. A wiara bez uczynków jest martwa (1,26). Z kolei postępowanie zgodne z nauką Jezusa jest nie tylko wyrazem wiary, ono samo w sobie prowadzi do prawdziwej wiary. Nie wystarczy tylko wierzyć, by być zbawionym. Diabeł też wierzy w Boga, wszakże! A więc dobre uczynki bez końca, taką wizję przedstawia nam autor listu Jakuba. Czyńmy dobrze zawsze. Czyńmy dobrze aż na zapas – tak słyszę wołanie św. Jakuba.
„Kto zaś umie dobrze czynić, a nie czyni, grzeszy” – inny rodzaj grzechu przez zaniedbanie. Choruje ktoś wśród was? Niech sprowadzi kapłanów Kościoła, by się modlili nad nim i namaścili go olejem w imię Pana (5,14). Ten fragment jest podstawą do nauki Kościoła o namaszczeniu chorych. Aż trudno uwierzyć, że do IV wieku n.e. nie wszyscy uznawali ten list za natchniony. A jest na pewno. Dla mnie jest. Martin Luter podobnie nie obdarzał tego pisma estymą. List Jakuba nie dawał się wpisać w ograniczoną wizję zbawienia wyłącznie przez wiarę i łaskę Boga, której hołdował pierwszy reformator. Jakub kładzie olbrzymi nacisk na dobre uczynki. Lutrowi do zbawienia wystarczała przede wszystkim wiara. Stąd jego lekceważące podejście nauki Jakuba.
CYTATY
Wiedzcie, że to, co wystawia waszą wiarę na próbę, rodzi wytrwałość (1,3)
Wiedzcie bracia moi umiłowani: każdy człowiek winien być chętny do słuchania, nieskory do mówienia, nieskory do gniewu (1,19)
Tak jak ciało bez ducha jest martwe, tak też jest martwa wiara bez uczynków (1,26)
Wierzysz, że jest jeden Bóg? Słusznie czynisz – lecz także i złe duchy wierzą i drżą (2,19)
Modlicie się, a nie otrzymujecie, bo się źle modlicie, starając się jedynie o zaspokojenie swych żądz (4,3)
[…] A ty kimże jesteś, byś sądził bliźniego. (4,12) Kto zaś umie dobrze czynić, a nie czyni, grzeszy (4,17) […]
Wielką moc posiada wytrwała modlitwa sprawiedliwego (5,16)
*
Powyższy tekst jest fragmentem KSIĘGI MĄDROŚCI - książki Andrzeja Dańkowskiego.